Als ondernemer komt u de term pandrecht vaak tegen zodra er geld wordt geleend, bijvoorbeeld door de bank. Minder bekend is dat niet alleen bedrijfsmiddelen of vorderingen kunnen worden verpand, maar ook aandelen in een BV of NV. Wat gebeurt er dan met het stemrecht, en wat als het misgaat? Hieronder een praktisch overzicht.
Pandrecht is een zekerheidsrecht. De aandeelhouder (de pandgever) geeft zijn aandelen in onderpand aan een schuldeiser (de pandhouder), vaak een bank of investeerder. Zolang de lening gewoon wordt afbetaald, merkt de aandeelhouder er niets van. Gaat het mis, dan mag de pandhouder de aandelen verkopen en zich met voorrang op de opbrengst verhalen.
Voor het vestigen van een pandrecht op aandelen in een BV of NV is een notariële akte vereist, net als bij een gewone overdracht van aandelen. De statuten kunnen bepalen of verpanding is toegestaan en onder welke voorwaarden, bijvoorbeeld met voorafgaande goedkeuring van de aandeelhoudersvergadering.
Voor de kredietverstrekker is het simpel: meer zekerheid betekent meer bereidheid om te financieren, vaak tegen betere voorwaarden. Voor de aandeelhouder is het aantrekkelijk omdat hij, anders dan bij een overdracht van aandelen, gewoon eigenaar blijft; er wordt geen zeggenschap of eigendom weggegeven, alleen een onderpand gesteld. En in de meeste gevallen merkt hij er niets van.
Gaat de vennootschap failliet, dan heeft de pandhouder als separatist voorrang boven de andere schuldeisers en kan hij zich verhalen alsof er geen faillissement is. Dat maakt de constructie ook aantrekkelijk bij overnames en herfinancieringen, waarbij aandelen van de over te nemen vennootschap als zekerheid dienen voor de overnamefinanciering.
Ter illustratie: een ondernemer neemt een bedrijf over met een banklening en de bank verlangt daarbij een pandrecht op de aandelen. Gaat de onderneming na de overname alsnog failliet, dan kan de bank de aandelen te gelde maken en zich met voorrang uit de opbrengst voldoen.
De keerzijde is dat een pandrecht op aandelen verder gaat dan een financiële afspraak. Aan aandelen zit ook stemrecht en vergaderrecht vast, en die kunnen onder omstandigheden overgaan naar de pandhouder, wat het besloten karakter van de BV aantast.
De hoofdregel is helder: het stemrecht blijft bij de aandeelhouder, ook als de aandelen zijn verpand. Alleen als dat expliciet is afgesproken tussen pandgever en pandhouder, en de statuten dit toestaan, kan het stemrecht overgaan naar de pandhouder. Een veelvoorkomende afspraak is dat dit pas gebeurt zodra de aandeelhouder in verzuim raakt en de pandhouder het stemrecht opeist.
Het vergaderrecht ligt anders: de aandeelhouder behoudt dit recht altijd, ook zonder stemrecht. De pandhouder krijgt vergaderrecht alleen als de statuten dat bepalen en er niets anders is afgesproken.
Van belang is verder dat een pandhouder met stemrecht niet in dezelfde positie verkeert als een gewone aandeelhouder: zijn belang zal regelmatig niet parallel lopen met dat van de vennootschap, en rechters toetsen daarom terughoudend of hij de vennootschap schaadt. Voor een gewone aandeelhouder geldt een strengere maatstaf; die dient het vennootschappelijk belang wel degelijk te laten meewegen.
Blijft betaling uit ondanks een ingebrekestelling, dan raakt de aandeelhouder in verzuim en mag de pandhouder overgaan tot parate executie: verkoop zonder tussenkomst van de rechter. De pandhouder dient de verkoop minimaal drie dagen van tevoren aan te kondigen, zodat er nog een laatste gelegenheid is om alsnog te betalen.
De wettelijke hoofdregel is openbare verkoop, bijvoorbeeld via een veilinghuis of notaris. In de praktijk wordt hiervan vaak afgeweken, omdat een onderhandse verkoop doorgaans meer oplevert; dat mag pas zodra de aandeelhouder in verzuim verkeert, en dan alleen na overeenstemming daarover of na toestemming van de voorzieningenrechter. Bevatten de statuten een blokkeringsregeling, bijvoorbeeld de verplichting om aandelen eerst aan medeaandeelhouders aan te bieden, dan dient de pandhouder die route in beginsel ook bij executie te volgen.
Ook zonder executie kan een pandrecht op aandelen eindigen: van rechtswege zodra de onderliggende schuld volledig is voldaan, door afstand, waarbij de pandhouder uitdrukkelijk afziet van zijn recht, of door opzegging, indien dat bij de vestiging is overeengekomen. Elke wijze van beëindiging dient te worden aangetekend in het aandeelhoudersregister, zodat voor de vennootschap en derden duidelijk is dat het pandrecht niet langer bestaat.
Een pandrecht op aandelen is een krachtig zekerheidsinstrument, maar het raakt meer dan alleen de portemonnee. Wie aandelen verpandt of daarmee te maken krijgt, doet er goed aan vooraf helder te hebben wat er met stemrecht en vergaderrecht gebeurt, en wat de statuten over verpanding en blokkering regelen.
Vragen over een pandrecht op aandelen? Bel of mail gerust, wij denken graag met u mee!
Op de hoogte blijven van al onze actuele publicaties? Abonneer nu op onze nieuwsbrief!
Omdat wij goed zijn in ons vak, kunnen we u helpen om uit te blinken in úw business. Wij hebben hart voor ondernemers en we geloven in duurzame partnerships. Daarbij denken we liever in oplossingen dan in belemmeringen. En we blijven altijd nieuwsgierig.
Website ontwikkeld door 
